Hoefijzervormige stoel voor een paus met ballen

In Rome heeft lange tijd een hoefijzervormige stoel een belangrijke rol gespeeld in de rooms-katholieke kerk: een pausstoel waarvan de zitting de vorm van een hoefijzer had. Wat moest het Vaticaan met zo’n ongemakkelijk zittende stoel? Het was in ieder geval niet bedoeld als een gelukbrengende stoel, hooguit eentje die ongeluk moest voorkomen.


pausin johanna

De film over pausin Johanna (gespeeld door de Duitse actrice Johanna Wokalek) vertelt het legendarische verhaal van de vrouw die zich als man voordoet en zo de top bereikt. © Trouw




Bevalling tijdens pauselijke processie

Johanna uit Mainz

Dit is het verhaal van die hoefijzervormige stoel. Het zou een legende kunnen zijn, maar het is ook mogelijk dat de katholieke kerk uit schaamte het verhaal uit de geschiedenisboekjes heeft weten te houden. Een als man vermomde vrouw zou in de 9e eeuw tot paus verkozen zijn. Haar naam was Johanna en ze kwam uit Mainz. Ze vluchtte met haar minnaar naar Griekenland, en later Rome, om er te kunnen studeren. Als ‘man’ maakte ze in Rome bij de kardinalen grote indruk door haar geleerdheid. Ze werd daar uiteindelijk unaniem tot paus verkozen. Johanna noemde zich Johannes VIII. Ze viel pas na ruim twee jaar door de mand toen ze tijdens een pauselijke processie van een kind beviel en daarbij stierf.



Pauselijke stoel
Hoefijzervormige stoel voor de pauselijke test

Testiculos habet et bene pendentes

Na haar dood lieten de kardinalen een stoel maken met een hoefijzervormige zitting. Een nieuwe paus moest vóór zijn verkiezing daarop gaan zitten. Met onder zijn habijt de billen bloot. Dan konden enkele speciaal aangewezen priesters met hun hand door een luikje voelen of de paus wel van het mannelijk geslacht was. Als de test goed afliep zeiden ze: ‘Testiculos habet et bene pendentes’ (‘Hij heeft testikels en ze hangen goed’) en kon de verkiezing doorgaan. De aanwezige kardinalen zeiden dan: ‘God zij gedankt!’ En Franse dichter schreef over deze test: ‘De vaste wet die hier voortaan geldt, is dat er geen paus wordt aangesteld hoezeer hij ook belezen is of gezien, voordat men al zijn vingers heeft geteld en daarbij verder is gekomen dan tien.’



steo, voor controle paus
'Hij heeft testikels en ze hangen goed'

Pausin Agnes

Het verhaal over Pausin Johanna is binnen de kerk altijd met veel geheimzinnigheid omgeven. Sommigen zien er een verklaring in voor een korte periode die in de officiële kerkgeschiedenis pausloos was. In enkele geschriften over de pausin heet ze overigens niet Johannes, maar ‘Pausin Agnes’. Voor zover bekend heeft het gebruik van de hoefijzervormige stoel de katholieke kerk kunnen behouden voor ongelukken bij de pauskeuze. De stoel wordt al sinds de zestiende eeuw niet meer gebruikt en zou bewaard worden in het Gabinetto delle Mascheren. Pausin Johannes VIII zou in de Sint Pieter zijn begraven.